صفحه اصلی

فرهنگ یاز

 
 

 

فرهنگ یاز نام خود را از محلهای اسقراری گوناگونی از حومه مرو باستان بالاخص از یاز تپه گرفته است که به سه دوره یاز اول از نیمه هزاره دوم پیش از میلاد تا ابتدای هزاره اول پیش از میلاد، یاز دوم از ابتدای هزاره اول پیش از میلاد تا حدود 550 پ م و یاز سوم از 450 تا 350 پیش از میلاد تقسیم می شود.
این فرهنگ در بسیاری از تپه های باستانی ترکمنستان دیده می شود.

فرهنگ یاز اول همانند فرهنگ باکتریا است با این تفاوت که تجمعهای انسانی بسیار بزرگتر شده اند و دور خانه ها حصار کشیده می شود. گنور تپه یک مثال خوب از فرهنگ یاز اول است. حتی کوچوک تپه ازبکستان نیز فرهنگ یاز اول را دارد.
در دشت سرخس ترکمنستان که استپهای کناری رود تجن را شامل می شود، بیش از بیست تپه باستانی با فرهنگ یاز شناسایی شده است این مناطق متوسط 123 متر از تجن و با یکدیگر کمتر از یک کیلومتر فاصله داشتند.
تعداد بسیار کمی جسد دفن شده از فرهنگ یاز بدست آمده است. مخصوصا در یاز اول و دوم رسم دفن اموات وجود نداشته است. شاید دلیل آن اعتقادات زرتشتی این مردم بوده و مراسمی شبیه برج خاموشی داشته اند.

 

یاز اول
زندگی اجتماعی بر اساس کشاورزی و تجارت با مکانهای دوردست است و یکی از خصوصیات بارز آن عدم وجود قبر است. این فرهنگ سفال دست ساز خاص خود را دارد که با طرحهای هندسی همپون خطوط موازی، مثلث، لوزی و فلش رنگ شده اند و محل استقرار این فرهنگ از کوه های کوپه داغ تا دشتهای حاصلخیر مرغاب ترکمنستان است.

یاز دوم

مرز زمانی مشخصی بین یاز اول و دوم وجود ندارد. در این دوره چرخ سفال مورد استفاده قرار گرفت.فرهنگ یاز دوم به سرزمینهای شمالی تر گسترش یافت، ابزار آهنی ساخته شد و حصارهای بزرگ گرد روستاهای بزرگ پدید آمد. انتهای دوره فرهنگ یاز دوم را می توان 521 پیش از میلاد دانست که داریوش اول هخامنشی سپاهی به مرو فرستاد تا شورش فرادا را بخواباند و آنها سپاه مرو را شکست دادند و همه را کشتنند. شواهد نسان از خشک شدن دشت مرغاب از سک سده پیش از این حمله دارد و احتمالا در زمان حمله مردم منطقه از نظر خوراک و محصولات کشاورزی تحت فشا بودند. فرهنگ یاز دوم را میتوان در نمازگاه تپه مشاهده کرد.

یاز سوم

همزمان با سلطه هخامنشیان بر ترکمنستان است و تا سده پچهارم پیش از میلاد ادامه دارد

 
 
 
اطلس تاریخ ایران