صفحه اصلی

نقاشی های افراسیاب- سمرقند

 
 

منطقه افراسیاب از سده ششم پیش از میلاد تا دوره مغول مسکونی بود. زندگی در این محل با حمله چنگیزخان به انتها رسید زیرا همه ساکنین کشته و شهر تخریب شد. سمرقند بر روی خرابه های این شهر باستانی تاسیس شد.

نقاشی های معروف سمرقند مربوط به سده هفتم میلادی هستند که بر چهار دیوار یک خانه کشیده شده بودند. در ابتدای قرن بیستم چند تکه نقاشی در این منطقه یافت شده بود و ساختمانی که نقاشی ها درآن قرار دارند در سال 1965 در حفاری های یک کارگاه جاده سازی کشف شد. برخی از نقاشی ها بر اثر کار بلدوزرها تخریب شدند. هنوز همه نقاشی های درون ساختمان منتشر نشده اند. اکثر نقاشی ها از اتاق اصلی جدا شده اند و در موزه افراسیاب نگهداری می شوند. قطعاتی از آنها نیز در انستیتو باستان شناسی سمرقند و برخی در موزه تاریخ تاشکند هستند.

شیشکین یکی از دانشمندانی بود که بر این آثار تحقیق کرد و پیشنهاد او برای نامگزاری اتاق نقاشی دار به نام اتاق نمایندگان ملل مورد قبول همه واقع شد. موضوع همه نقاشی ها کاملا مشخص نیستند اما احتمالا هدیه آورندگانی هستند که در نوروز به دربار شاه سغد آمده اند و در تصاویر مراسم سنتی آنها نشان داده شده است.
در کتاب تنگشو که تاریخ سلسله تنگ چین را در 1060 میلادی ثبت کرده است، به شهری کوشانی در غرب سمرقند در قرن هفتم اشاره کرده است. در این کتاب ذکر شده سغدی ها چهره پارس ها، بیزانسی ها، ترک ها، چینی ها و هندی ها را بر دیوار کشیده اند. این کتاب همچنین می گوید شاه کوشانی هر روز صبح در این اتاق نیایش می کند.

 

نقاشی های دیوار غربی که مهمترین دیوار مجموعه است نمایندگان کشورهای مختلف را نشان می دهد. چینی ها پارچه ابریشم خالص، ایرانی ها گردن بند و ابریشم گلدوزی شده، مردان کوهستان دم گاومیش و کره ای ها هدایایی به همراه پر دارند. در میان آنها سربازان ترک قرار دارند و آنها را هدایت می کنند. همه به سمت مرکز تصویر می روند که متاسفانه تخریب شده و نمی دانیم چه شخصی آنجا به تصویر کشیده شده بود. احتمالا فردی که در میانه تصویر نشسته است ورخومان شاه سمرقند است اما این فقط یک حدس است.
در یکی از نوشته های روی دیوار گفته شده مردانی که لباس یوزپلنگ به تن دارند و دم گاومیش به همراه آورده اند تبتی هستند.
به احتمال زیاد همه این افراد در مراسم نوروز در این محل جمع شده اند. در قرن هفتم مراسم نوروز سغدیان در نیمه تابستان جشن گرفته می شد.

دیوار غربی

فرستادگان ایرانی دیوارغربی - مرجع تصویر

نماینده های ایرانی نقاشی افراسیاب

بازسازی نمایندگان ساسانی نقاشی افراسیاب - مرجع تصویر

دیوار جنوبی نقاشی هایی دارد که بیشتر مربوط به نوروز است. مطابق کتاب تنگشو سغدی ها در نوروز یاد اجداد خود را در معبدی در شرق شهر گرامی می دارند و برای آنها مراسم خاصی برگزار می کنند. این سنت در اطراف سمرقند رواج داشته است. در قسمتی از نقاشی دیوار جنوبی چهار غاز و یک اسب نشان داده شده اند. آنها در پی فردی می روند که لباس مذهبی زرتشتی بر تن دارد. دو نفر شتر سوار هم در پی آنها در حرکت هستند

شترسواران در نقاشی افراسیاب

غازهای نقاشی افراسیاب

مرجع تصویر

دیوار شرقی که دارای ورودی نیز بوده، آسیب دیده و نقاشی هایش تقریبا نابود شده اند. بر این دیوار مردم هند نقاشی شده بودند. یک مرد با اسب در کنار دو فرد که مانند معلم و شاگرد هستند هنوز مشخص هستند.
کتاب هندی ساتاپایا براهمانا در مورد قربانی کردن و مراسم سوگواری است. در این کتاب آمده مراسم سوگواری باید در فصل پاییز یا تابستان باشد. برای متوفی باید یک بنا مانند یک برج کوچک ساخته شود که رو به جنوب شرقی باشد و آنرا با طرح حیوانات آبی مانند لاک پشت تزیین کنند. بازماندگان باید بعد مراسم خود را بشورند و لباس بپوشند و به خانه روند و یک دم گاو را نگه دارند. صحنه هندی ها در نقاشی های افراسیاب بسیار شبیه این مراسم است.

دیوار شمالی چینی ها را نشان می دهد و همانند دیوار غربی و جنوبی نقاشی ها به دو بخش تقسیم شده اند. احتمالا دیوار شرقی هم دو موضوع را نشان می داده اما اکنون از بین رفته است. موضوع نقاشی سال نو چینی است. در سمت راست فردی با اسب به شکار پوزپلنگ می رود. در سمت چپ تعدادی سوار بر قایق در یک دریاچه در کنار سایر حیوانات مشغول نواختن آهنگ هستند. یک زن که کمی بزرگتر از بقیه کشیده شده است در حال غذا دادن به ماهی ها است. احتمالا او نوعروسی چینی است که به سمرقند می رود تا با شاهزاده ای سغدی عروسی کند. یک حیوان عجیب بالدار در کنار قایق است و مردی دو اسب را در آب هدایت می کند و مرد نیمه برهنه دیگری با یک ترکه در کنار آنها است.

زن چینی در قایق

زن چینی در قایق - مرجع تصویر

چینی ها در نقاشی افراسیاب

مرجع تصویر

یکی از نقاشی های جدید کشف شده - بازسازی شده در موزه افراسیاب - مرجع تصویر

 
اطلس تاریخ ایران
مرجع اطلاعات ایرانیکا