زندگی روزمره دنیای باستان  
 

ریاضیات دنیای باستان

اعداد از اولین لوح های کشف شده از 3000پ م تا آخرین لوح های گلی میخی در حدود 75پ م در بین النهرین و ایلام استفاده شده است. در بین النهرین اعداد در سیستم شصت شصتی محاسبه می شدند. سیستم ده دهی هم به ندرت استفاده می شد. اعداد شصتگانی که هم اکنون در سیستم ساعت استفاده می شوند ریشه در بین النهرین دارند و در هزاره چهارم پیش از میلاد ابداع شده اند. از حدود 2000پ م تا 75 میلادی نوشتند اعداد در سیستم جایگزینی نوشته می شدند. در این سیستم بزرگترین عدد در سمت چپ و کوچکترین عدد در سمت راست نوشته می شود. اگر عددی یک خانه به چپ رود ارزش آن در شصت ضرب شده است و اگر به سمت راست رود ارزشش بر شصت تقسیم شده است.
کلمات مهم هم هر یک دارای ارزش عددی خاصی بودند. نمی دانیم سیستم عدد گزاری اشیا و کلمات چگونه بوده است ولی میدانیم از آن استفاده می شده است. مثلا در لوحی سارگون در طمینه ساخت کاخ خرس آباد میگوید: دیوار شهر را 16283کوبیک ساختم که معادل اعداد نام من است. خدایان نیز هر یک عددی برای خود داشتند مثلا آنو 60، انلیل 50، ای آ40 ، سین30، شمش20 ،ایشتر15 و ادد 10.
بابلی ها جبر را ابداع کردند. آنها از سمبلهای گرافیکی در نوشتن مسائل جبری استفاده نمیکردند. سیستمی که آنها بکار می بردند به نام سیستم عدد غلط مشهور است. از نظر هندسی مردم بین النهرین بسیار پیشرفته بودند. از هندسه برای پیدا کردن طول، عرض، حجم و امثال آن استفاده می شد. قوانین فیثاغورث 1000 سال پیش از او در بین النهرین شناخته شده بودند. آنها عدد پی را در محاسبات خود 3 در نطر می گرفتند. لوحی در شوش پیدا شده که عدد پی را سه و یک هشتم بیان کرده است و از الواح بین النهرین دقیق تر است. لوحهای زیادی در بین ابنهرین در مورد مسائل ریاضی کشف شده اند. این لوح ها به صورت گفتگوی معلم و شاگرد هستند. معلم من و شاگر تو خطاب می شود. در برای مثال در لوحی می خوانیم: یک ظرفی 10 واحد مربع حجم و ده واحد عمق دارد. آب آنرا برای آبیاری استفاده کردم. چه مقدار زمین را میتوانم به عمق یک انگشت آبیاری کنم؟ در ادامه آن لوح روش حل مسئله بیان شده است. اینگونه لوح های کشف شده مسئله متعلق به قرن 18 پ م یا سه قرن قبل از میلاد هستند. در میان لوح ها به جداولی بر میخوریم که مانند جداول ریاضی امروزی ضرب، لگاریتم، فرمولهای محاسبه حجم و مساحت، تبدیل واحدها و تبدیل ارزها هستند. برخی از جداول نیز دارای مقادیر ثابت مانند اندازه آجر، آهن و غیره هستند.از این ثابتها در حل مسائل استفاده می کردند. این لوح های گلی دارای متن و عدد هستند. مثلا لوحی در زمینه موسیقی دارای جدولی است که در آن نام زه ساز و عدد آن ذکر شده است.

 
 
 
منابع:
500 things to know about THE ANCIENT WORLD - The British Museum Press
Daily Life in Ancient Mesopotamia by Karen Rhea Nemet-Nejat