زندگی روزمره دنیای باستان  
 

تجارت در دنیای باستان


تجارت بین النهرین با دنیای خارج

اطلاعات ما در مورد تجارت خارجی بین النهرین توسط لوح های گلی و یافته های باستان شناسی است. اجناس خارجی از طریق ارسال تجار به سرزمینهایخارجی یا رسیدن تجار خارجی به بین النهرین، معاملات در مناطق مرزی، معامله با دوره گرد ها و کوچ نشینها و غنیمتهای جنگی بدست می آمد. بینالنهرین توسط سرچشمه های فرات به مدیترانه و توسط خلیج فارس به سرزمینهای شرقی راه داشت. خیلی از نیازهای مردم بین النهرین به صورت بومیتامین می شد. مثلا نیازی به واردات گندم، جو، پشم، حیوانات بارکش، خرما، خاک برای آجر یا کوزه وجود نداشت. اجناس گران قیمت و لوکس که واردمی شدند به معابد یا کاخها فروخته می شدند و مردم عادی قادر به خرید آنها نبودند. اجناس خارجی از سرزمینهای دور شرقی مانند بدخشان افغانستان و ازجنوب از مصر به صورت زمینی وارد بین النهرین می شدند. دریا راه واردات از شرق آفریقا، شبه جزیره عربستان، جنوب ایران و هند بود. سارگوندوم 2334-2279پ م فتوحات خود را بر اساس راه های تجاری ادامه داد. او ابتدا تمام جنوب عراق را فتح کرد و سپس از طریق فرات به شمال آمد وماری و ابلا را فتح کرد. این دو شهر دو نقطه مهم برای تجارت بودند. ماری شراب و ابلا آهن تولید می کرد. جانشینان سارگون هم راه او را ادامهدادند و به سمت ایلام آمدند. نهایتا مقدار زیادی کالا وارد امپراتوری شد و بازرگانان زیادی مشغول به مبادله شدند و این یکی از اهداف سارگون بود. در اواخر هزاره دوم یک شاه هیتی فرامین سختی برای تجار خارجی وضع کرد. هر کسی حق تجارت در اوگاریت(شمال سوریه) را نداشت. تجارفقط در تابستان حق تجارت داشتند و هیچ تاجری از آناتولی حق خرید زمین یا خانه را در اوگاریت نداشت و اقامت دایم به کسی داده نمی شد. در سده 18 پ م فیل سوریه منقرض شد. تا این زمان عاج بین النهرین از سوریه تامین می شد. پس از آن عاج از غرب ایران وارد می شد که خودایرانیان آنرا از سرزمین های شرقی تامین می کردند. پس از دسترسی آشور به مصر عاج از طریق تجار مصری تامین می شد. در مدرکی 730 اسباز ایران توسط تجاری از ایران به آشور فروخته شده است. آشوری ها دارای ده مرکز تجاری در کاپادوکیه بودند. برخی لوحهای کاپادوکیه ای از راههای قاچاق نام برده اند که تجار استفاده می کردند تا مالیات ندهند.برخی نیز به راههای پر خطر میان بر اشاره دارند.
سرزمین فلسطین نقش مهمی در تجارت دنیای باستان داشت زیرا از شمال به آناتولی، از شرق به بالای بین النهرین ، از جنوب شرق به بابل، از جنوب به سرزمین اعراب، از جنوب به مصر و از غرب به جزایر مدیترانه راه دارد. سوریه به مواد اولیه سرزمین های همسایه خود نیاز داشت و خود چوب، الوار،روغن زیتون، شراب، پارچه و صنایع دستی صادر می کرد. در شعری از دوره نارم سین میخوانیم .فیل ها و شامپانزه ها در میدان شهر بپر بپر می کنند این حیوانات احتمالا از هند توسط کشتی به بین النهرین آورده شده اند.


در لیست های بازرگانی کالاهایی مانند پشم، ماهی، روغن، آرد، انجیر، خرما، جو و نقره دیده می شوند. بازرگانان نوعی قیر، سنگ کریستال، میوه، پر وسایر موارد به بین النهرین وارد می کردند. در اور3 این بازرگانان از طرف دربار کنترل می شدند و به نفع کاخ تجارت می کردند. اما در دوره های دیگرمعابد آنها را کنترل می کردند. کاخ ها میلی به خرید گندم و جو نداشتند زیرا مقدار زیادی گندم و جو از زمینهای کشاورزی خود بدست می آوردند. آنهامازاد تولید خود را ذخیره می کردند تا در مواقع ضروری استفاده کنند. در قراردادهای شخصی اجاره زمین کشاورزی مشخص می شد که کدام طرفمعامله باید حیوان، بذر و ابزار کشاورزی را فراهم کند و چه کسی باید مالیات را پرداخت کند. مطابق قرارداد یک سوم تا نیمی از محصول سهم مالک زمینمی شد. اگر مالک زمین همه موارد فوق را تامین می کرد سهم اجاره کننده تا یک چهارم محصول کاهش می یافت.

 

مالیات

بازرگانانی که از آشور خارج می شدند باید معادل یک صد و بیستم ارزش بار خود مالیات می دادند. ورود به کانش معادل دو شصت و پنجم ارزش بار مالیات داشت که حاکم محلی می کرفت. شهرهای بین راه نیز به میزان مشخصی از کاروانها مالیات و باج می گرفتند. کاروانها در هزاره دوم پیش از میلاد از آشور پارچه و قلع به آنتالیا می بردند و از آنجا با طلا و نقره بر می گشتند. گزارش های زیادی از حمله به کاروانها ثبت شده اند. احتمالا مرکز تهیه قلع آشور افغانستان بود.
در دوره بابل قدیم شهر اور از طریق خلیج فارس مس وارد می کرد. این مس می تواند از معادن مس کشف شده در اطراف کرمان باشد. متون ماری به تجارت با خلیج فارس، دیلمون و دره اورونتس در مدیترانه اشاره دارند. بازرگانان معمولا برای حاکم مقصد خود هدیه می بردند. این نوع هدایا آنها را از حملات بین راهی حفظ می کرد. سارگون دوم در لوحی می گوید او اولین شاهی است که توانسته بین آشور و مصر رابطه تجاری برقرار کند.
در آشور به شغل فروشنده ذغال و در بابل به شغل نمکی اشاره شده است که احتمالا دوره گردهایی بودند که خانه به خانه می رفتند و کالای خود را می فروختند.

واحد اندازه گیری

عابد بین النهرین واحدهای اندازه گیری یکسانی به کار میبردند. از آنجا که خیلی از فعالیتهای تجاری توسط معابد انجام می شد، وجود این واحد اندازه گیری یکسان برای آنها اهمیت داشت. معابد سرزمینهای دیلما و ملوکا واحدهای اندازه گیری مخصوص خود را داشتند که همانند سایر سرزمینهای بین النهرین نبود بنابراین در لوحهای تجاری بین النهرین که به ارسال جنس به این دو سرزمین اشاره دارند هر دو واحد اندازه گیری بکار گرفته شده است تا برای دو طرف معامله قابل فهم باشند.

کسب و کار

کاخها و معابد معمولا سنگ قیمتی ، طلا و نقره معامله می کردند ولی عامه مردم بابل فقیر بودند و به این چیزها دسترسی نداشتند. در برخی متون بابلی نامهای زیر بر می خوریم: خیابان فروشنده ها، دروازه معامله و فروشنده های دوره گرد. از دوره سوم اور بهترین مدارک را در مورد کار، حقوق و قوانین کار بدست آورده ایم. نوع کار، روزهای کاری، غذای کارگر و حقوق کارگر در این دوره ثبت شده اند. حقوق به صورت ماهیانه یا روزانه پرداخت می شد. در این دوره حقوق روزانه کارگر معادل 2.5گالن یا ده لیتر جو بود. اما بیشتر مردم حقوقی کمتر از این دریافت می کردند. برخی مرد ها نیز دو لیتر نان و دو لیتر آبجو دریافت می کردند. کارگران در سال 2.5 کیلو پشم و مقداری جو اضافی دریافت می کردند. در سال نو هم جو، گوشت و روغن کادو می گرفتند. زمین داران معمولی بین شش تا سی و شش هکتار زمین داشتند و کارگران باید مدام در این زمین ها کار می کردند. تعطیلات ثابت وجود نداشت. روزهای تعطیل اتفاقی و توافقی بر حسب نیاز کارگران پدید می آمدند.

 
منابع:
500 things to know about THE ANCIENT WORLD - The British Museum Press
Daily Life in Ancient Mesopotamia by Karen Rhea Nemet-Nejat