تجربه اولين شكست از دولتهاي غير ايراني و به غارت رفتن يادگارهاي مادي و فرهنگي
سلوكيان كه بودند؟
معبد خورهه محلات
معبد لااوديسه نهاوند
مجسمه هركول
شروع كار سلوكيان
در سال 312 پ م يازده سال پس از مرگ اسكندردر ميان هرج و مرج ناشي از مرگ او ، سلوكوس سردار يوناني توانست بابل را به زير فرمان خود گيرد.سلوكوس سپس ايلام و ماد را به تصرف در آورد و پادشاهي سلوكيان را تاسيس نمود.او توانست در سال 301 پ م سوريه و بخشهاي زيادي از آسياي صغير را فتح كند. از آنجا كه دولت سلوكي در ايران هيچ پايگاه قومي نداشت و بيگانه محسوب ميشد دولتي آكنده از درگيريهاي گوناگون بود.از اين رو سلوكوس با ايجاد شهرهاي جديد سياست كوچ دادن يونانيان به ايران را پيش گرفت. اسكندر بيست و پنج شهر در آسيا تاسيس كرده بود و سلوكوس و آنتيوخوس نيز به كار او ادامه دادند. البته اينها را نمي توان شهر دانست و بهتر است ازآنها به عنوان پايگاههاي نظامي و پادگان ياد كرد .در سيستان ،دشت ري،نهاوند ،هرات و ايلام ميتوان پايگاههايي اين چنين را پيدا كرد. اين شهرها با شوراي شهر كه يوناني بودند اداره ميشدندولي در شاه در اداره آنها نقش مستقيم داشت
سلوكيان در اوج قدرت خود 72 حوزه حكومتي داشتند كه هر چندتا از آنان يك ساتراپي را تشكيل ميداد.ولي با گذشت زمان سلطه آنان در فلات ايران به ويژه در شرق آن رو به زوال گذاشت، زيرا تحركهاي ضد بيگانه در گوشه و كنار فلات ايران ديده ميشد.آنها در سال دويست و پنجاه پ م پارت و هرات را توسط اشكانيان از دست دادند.در سال 247پ م سوريه و سپس ماد وپارس ايلام و بابل را نيزازدست دادند. سر انجام در164پ م سلسله سلوكي به كلي منقرض شد
افسانه خدايان يوناني
نقوش گلدان دينور
سلكوس اول
در سال 312پ م بابل را فتح كرد و آنجا را پايتخت خود قرار داد.او پارسها،مادها، بلخي ها، عربها، تپوريها، سغديها، هيركانيها و رخجي ها را به زير سلطه خود در آورد.سوريه تا كرانه مديترانه را نيز فتح كرد.او با اپما دختر ايراني اهل هيركاني ازدواج كرده بود تا ايرانيان از اين بابت احساس رضايت كنند كه وليعهد سلوكوس خون ايراني دارد. او كه احساس خستگي از شاهي در فلات ايران ميكرد به قصد سلطنت مقدونيه حكومت را به پسرش سپرد و به سوي سرزمين خود رفت ولي در راه در سال 218پ م قبل از رسيدن به مقدونيه به دست رقيبان مقدونيايي خود كشته شد
آنتيوخوس اول
او در زمان پدر اداره ساتراپي هاي شرقي را بر عهده داشت.او با اجازه پدرش با زن پدرش ازدواج كرد. از چگونگي حكومت او چيزي نمي دانيم. در سال 281پ م به شاهي رسيد و بيست سال بعد در حال سركوبي شورشي محلي كشته شد
سکه اسکندر- موزه آذربایجان
آنتيوخوس دوم
پسر آنتيوخوس اول به نام آنتيوخوس دوم با عنوان تئوس در سال 261پ م به شاهي ميرسد. سلوكيان نتوانسته بودند آتروپاتن را فتح كنند و اين باعث ضعف آنها مي شد. و در اين زمان قدرت آنها رو به زوال گذاشته بود.او با خانداني از كاپادوكيه ازدواج كرد تاحمايت آنها را داشته باشد.سرانجام توسط يكي از همسرانش به نام لائوديكه مسموم و كشته شد
سلوكوس سوم
اودر سال اول حكومتش مسموم وكشته شد
سنگ نوشته آنتيوخوس سوم در نهاوند
آنتيوخوس سوم
اودرسال223پ م پادشاه شد و به نام آنتيوخوس بزرگ مشهور است.او كه در نوجواني به شاهي رسيده بود به مرور توانست در شرق قدرت را به دست گيرد.او مولون را ساتراپ ماد نمود و آلكساندر را ساتراپ فارس. وي به سبب جواني همه اختيارات حكومتش را به وزيرش سپرد.مولون به دشمني پرداخت و شهر سلوكيه تا فرات را به زير سلطه خود آورد.آنتيوخوس خود به جنگ مولون رفت و او را شكست داد.آلكساندر نيزخود به زندگي خود پايان داد.پس از اين موفقيت او به سمت شرق آمد.ابتدا با حمله به آذربايجان بدون
جنگ آنجا را به زير سلطه درآورد.تا سال209پ م به سركوبي شورشهاي آسياي صغير پرداخت. آنتيوخوس توانست به شهر صد دروازه برسد كه ظاهرا پايتخت پارت بود.او اردوان را شكست داد و قرار شد از او خراج بگيرد ولي از قدرت اشكانيان كاسته نشد.اشكانيان تن به جنگ نمي دادند وسر به فرمان هم نمي دادند به اين ترتيب آنتيوخوس خسته شده بودو از جنگ با آنها دست كشيد
سلوكوس چهارم 187تا176پ م
آنتيوخوس چهارم 176 تا 164 پ م
اين دو شاه درگير غرب ايران شدند و با روميان دست وپنجه نرم ميكردند تا اينكه اشكانيان قدرت گرفتندو آنها را از ايران پس راندند
از سلوكيان اثر مهم معماري بر جاي نمانده است جز چند ستون و خط نوشته يوناني كه البته ميتوان اين آثار را به دوره اشكاني نيز نسبت داد .آنها كه با هدف هلنيزه كردن ايران آمده بودند نه تنها موفق به اين كار نشدند بلكه با فرهنگ ايران نيز آميخته شدند و بدون داشتن هيچ پايگاه مردمي فقط توانستند دو قرن و نيم در زندگي آزاد ايرانيان و فرهنگ ايراني وقفه اندازند و ثروت ايران را به مقدونيه انتقال دهند
ارتباطات فرهنگي يونانيان با ايران
از پايان قرن 6 پزشكاني از قبيل دموسوس و كتزياس به درباز هخامنشي راه يافته بودند. فيثاغورث نيز براي تحصيل در مكتب زرتشت به بابل سفر كرده بود.گسانتوس نويسنده ليدي اولين شخصي است كه در قرن 6 و 5 پ م از زرتشت نام برده است. در قرن چهارم پيش از ميلاد تيو پمپ مورخ يوناني دو رساله در مورد آموزه هاي مزدايي نوشته است. آمپووكل از متفكران پيش از سقراط خود را شاگرد مكتب مغان ãÚÑÝíمعرفي ميكند. افلاطون نيز در حين سفر به مصر مايل بود براي آگاهي از مكتب مزدايي به ايران سفر كند كه به دليل جنگ نتوÇäÓÊ Çíن سفر را به اجرا برساند و به ارتباط با مجوسان فينقيه اكتفا كرد
مسير فتوحات سلوكوس اول
منبع: هزاره هاي گمشده اثر دكتر پرويز رجبي
حميد صدقي نژاد