ساسانیان
 

اقتصاد و بازرگانی

 

در دو سوی ایرانی و عربی خلیج فارس، چندین بندر ساخته شد تا دولت ساسانی بتواند تسلط خود بر خلیف فارس را حفظ کند، زیرا این راه آبی اهمیت زیادی در تجارت داشت. در همان ابتدای کار، اردشیر ساسانی بحرین را فتح کرد. منابع عربی نیز می گویند در دوره ساسانی راههای دریا متعلق به ساسانیان بود و عشایر عرب در بیابانها و کوهها ساکن بودند.
کالاهای صادراتی از شیراز و کازرون به بندر بوشهر فرستاده می شد تا از آنجا بار کشتی شوند. بندر سیراف نیز بسیار پر رونق بود. داراب به بندر گوزران در نزدیکی بندر لنگه و سیراف به بندر هرمز وصل می شد. جزیره خارک نیز در سده چهارم میلادی مسکون بوده است.
ساسانیان و رومیان در امر بازرگانی رقیب هم بودند. یک مهاجر نشین ایرانی هم در مالزی وجود داشت. اسب از طریق دریا به سیلان می رفت و در آنجا نیز مهاجر نشینهای ایرانی قرار داشتند. در منطقه سند سکه هایی از پیروز ساسانی یافت شده است. ایرانیان در مسقط نیز بندری ساختند تا کشتیهایی که از هند به خلیج عدن می رفتند از آن استفاده کنند. در شرق آفریقا نیز اجناس تجاری ساسانی یافت شده اند.
روم به ابریشم چین نیاز داشت که باید از طریق ساسانیان به آنها می رسید. آنها به یاری اتیوپیایی های مسیحی خواستند سد ساسانیان را دور بزنند، اما تجار ایرانی در خرید ابریشم در هند از آنان موفق تر بودند. در چین نیز اجتماعات ایرانی مستقر شده بودند تا امر خرید لوازم صادراتی چینی را در آنجا کنترل کنند. دست کم در سه نقطه در جنوب شرق چین سکه های ساسانی یافت شده اند. در این منطقه آتشکده زرتشتی نیز ساخته شده بود و آثار آن هنوز پیداست.
در تجارت زمینی، دولت عواض دریافت می کرد و در قبال آن امنیت جاده ها را تامین می کرد. تجارت زمینی ابریشم در اختیار بازرگانان سغدی بود. در ابتدا راه ارمنستان بهترین مسیر شرق به غرب بود، اما با وجود جنگهای بسیار در این منطقه، مسیر جنوبی تر یعنی بین النهرین جایگزین آن شد. با شروع جنگهای قرون ششم و هفتم میلادی، راه عربستان به جای بین النهرین استفاده شد که باعث رونق زندگی عشایر اعراب شد. در سده ششم میلادی تجار ایرانی و رومی نمی توانستند وارد سرزمین یکدیگر شوند. بنا بر این تجار ایرانی از چین تا مرز روم داد و ستد می کردند.
شهرها دارای بازار بودند که کار داد و ستد درآنجا انجام می شد. هر راستای بازار مخصوص یک حرفه بود مانند راسته هایی متعقل به آهنگران، نقره کاران، قالب سازان، بام سازان، ریسمان سازان، ملاط سازان، خیاط مردانه و خیاط زنانه، رختشویها، ظروف چینی ساز، کفاش، نجار، گیوه دوز، کوزه گر، نانوا، دباغ، نقاش کتاب، نقاش عمومی، پیاله ساز، فولاد ساز، رنگرز، خیمه ساز، سفره دوز، معماران مختلف، آرایشگر و خوراکیهای سرپایی کوچک. هرکدام از اینها صنف خود را داشتند. برخی رییس صنوف مسیحی بودند زیرا فعالان آن صنف اغلب مسیحی بودند و با مسیحیان همسایه غربی در ازتباط نزدیک بودند.
 از آنجا که ابریشم مهمترین کالای تجاری شرق به غرب به حساب می آمد، ساسانیان در شوشتر، شوش و جندی شاپور کارگاههای نساجی تاسیس کردند تا پارچه وارداتی از چین را به لباس تبدیل کنند. ساسانیان از سوریه استادکاران تولید ظروف بلور را در مناطق خود اسکان دادند تا بتوانند این کالا، که بسیار خواهان داشت را خود تولید کنند.

 
 

شیوه اصلی زندگی مردم ایران کشاورزی بود. جو، چاودار، ارزن، حبوبات، علوفه، الیاف ریسندگی، انگور، انجیر، پسته و بادام، خرما، سبزیجات، زردآلو، زیتون و برنج در ایران کشت می شد. در ایران انواع مختلفی از مالکیت زمین وجود داشت، مانند زمینهای دولتی، زمینهای وقفی، زمین برای اهداف خیریه و زمین با مالکیت جمعی. موضوع مالکیت قنات از مالکیت زمین مهمتر بود. در دوره ساسانی قناتهای بسیاری ساخته شدند.
کشاورزی خوزستان و عراق بسیار با اهمیت بود. خاک حاصلخیز در دشت خوزستان و وجود نهر و رودخانه های فراوان امکان کشاورزی موفق در این منطقه را فراهم کرده بود. برنج، نیشکر و میوه در خوزستان و عراق کشت می شد. دولت کانالهای آبیاری جنوب غرب ایران را گسترش داد و از آنها نگه داری می کرد.

 
 
منبع : هزاره های گمشده - اثر دكتر پرویز رجبی
اطلس تاریخ ایران