لولوبيان

مانايي ها

گوتيان

كاسي ها

ميتاني ها

نام قبايلي كه ظاهرا بخش وسيعي از كوهها و كوهپايه هاي بخش علياي دياله تا درياچه اروميه را اشغال كرده بودند.از پادشاهان آنان آنوباني ني را مي شناسيم كه سنگ نبشته اش در سر پل زهاب بر روي صخره اي كشف شده است و مربوط به قرن 22 پيش از ميلاد است.از نوشته مزبور چنين بر مي آيد كه اين قبايل در نيمه دوم هزاره سوم پ م داراي دولت بوده و جامعه اي طبقاتي داشته اند.ريشه اكدي و ايلامي كلمه لولوبي نشان ميدهد كه اين قبايل ظاهرا با ايلاميان قرابت داشته اند .در متون آشوري آنها را به نام زاموا ميشناسيم.

:اسنادي كه به لولوبيان اشاره دارند

علاوه بر سنگ نگاره آنوبانيني كه اثري از خود لولوبيان است‏ حكومتهاي همسايه نيز به آنها اشاراتي دارند كه به شرح زير است

حكام لولوبي در زمان نارام سين در تنگه قراباغ(معبر پاگان امروزي) در جنوب شهر زور با بابليها جنگيدند و شكست سختي خوردند. نارام سين شرح ماجرا را در صخره اي در اين تنگه در حدود 2500 پ م نگاشته است. البته در حدود 1200 پ م اين سنگ پس از فتح بابل توسط مادها به شوش منتقل شد و شوتروك ناحونته حاكم ايلام نيز شرح پيروزي خود بر بابل را به آن به خط ايلامي اضافه كرد

در قراردادهاي سلسله دوم اور كه در سال 1984 در تل براك كشف شد اشارات زيادي به لولوبيان شده است. برخي از اين الواح مربوط به همان سالي است كه پادشاه اور به ولايت شميروم و لولوبيان حمله كرده و آنها را غارت كرده است.

در الواح افسانه آفرينش بابلي كه حاكي از وحشت و ترس بابليان از گوتيان است آنوباني ني به صورت حيواني عظيم الجثه كشيده شده است و او را شهريار شهر كوشه دانسته اند.