معرفی شهر ری- كهن ترین شهر مذهبی ایران و گذرگاه تمدن غرب و شرق فلات ایران

ری باستان

 

 


ری یا رگا از شهرهای تاریخی ایران است.مركز ری باستان درپای صخره ای به نام چشمه علی بوده كه سرچشمه نهرسورن بوده است .در این منطقه كاوشهای باستان شناسانی همچون دكتر اشمیت تمدنی6000ساله را نمایان كرده است.بر كوه نقاره خانه آثار قلعه ای باستانی دیده میشود كه در محوطه كارخانه سیمان قرار دارد. و تا همین اواخر استودانهایی در اطراف آن وجود داشته است. ادوات سنگی و استخوانی متعددی در ناحیه چشمه علی پیدا شده است كه نشان از پیشرفته بودن مردم آن زمان در صنعت و هنر دارد. بر تپه میل آتشگاهی وجود دارد كه به دوران ساسانیان تعلق دارد. حفاریهای این منطقه توسط دمورگان انجام شده است. همچنین تپه چال ترخان ،تپه مرتضی كرد و تپه های بسیاری در محدوده ری قرار دارند كه چند هزار سال تمدن در دل آنها خوابیده است.

قطعه سفالی از چشمه علی - موزه اوور

چشمه علی در شمال شرقی ری قرار دارد و ساکنان اولیه آن از 8000 سال پیش در این منطقه مستقر شده اند. یک ظرف سفالی از 6000 سال پیش از میلاد از چشمه علی کشف شده که رگه های مس در آن دیده می شود، بنابراین چشمه علی مانند تپه زاغه یکی از اولین محل هایی است که در آن مس استخراج و در صنعت بکار گرفته شد. از این تپه بقایای اسکلت چند انسان بدست که بر روی حصیر دفن شده بودند.
فرهنگ معروف چشمه علی در پایان عصر نوسنگی در فلات مرکزی ظهور کرد و توانست از این منطقه فراتر رفته و تا جنوب ترکمنستان امروزی نفوذ کند. انتقال این تمدن در محدوده زمانی بین ۵۳۰۰ تا ۴۳۰۰ قبل از میلاد بوده است. مهمترین ویژگی این دوره، همگونی سفال هایش در یک گستره جغرافیایی نسبتا وسیع است. این سفال ها ی قرمز رنگ ( که عمدتا مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد هستند)، سفال هایی دست ساز هستند. در تزئین این سفال ها شاهد افزایش بی سابقه در استفاده از نقوش حیوانات  به صورت ردیف های افقی و تکراری هستیم. این نقوش شامل حیوانات چهار پا، شاخداران و پرندگان است. اطراف این نقوش از خطوط منحنی واری استفاده می شده که هماهنگ با شکل ظرف بوده است. مردم عهد تمدن چشمه علی خانه های خود را با خشت خام و مستطیل شکل بنا می کردند.

سفالهای چشمه علی

 

درتاریخ طبری میخوانیم -به ری آتشگاهی بود كه از آن قدیم تر نبود- همچنین در تاریخ طبری یزدگردسوم پس از شكست از حلوان به ری آمد و آتش مقدس را برداشت و به مرو رفت
مسعودی نیز در مروج الذهب احداث آتشكده ری را به فریدون نسبت میدهد. او میگوید آتشكده ری قبل از ظهور زرتشت وجود داشته است.ری قبل از زرتشت هم شهری مذهبی بوده است و چون اعراب در فتح ری با مردم آنجا صلح كردند آتشكده را باقی گذاشتند


باروی ری

از دیگر آثار باستانی ری دژ رشكان است كه به دوره اشكانیان تعلق دارد. بقایای آثار دژ رشكان در سوی غربی كوه سرسره در محدوده كارخانه گلیسیرین قرار دارد. در غرب قلعه آثار حمام، در شرق آن استخر، در جنوب آثار خندق دیده میشود. بر روی باروها سوراخهایی برای تیر اندازی تعبیه شده است.گورستانی باستانی نیز در كنار آن قرار دارد. در شرق كارخانه سیمان چند چهار ضلعی سنگی به چشم می خورد كه سوراخی در وسط دارند و هر ضلع آن 4 متر است. مورد استفاده آن برای ما مشخص نیست.سراسر كوه شمالی ری گورستان است و استودانهایی در آن دیده میشود.ابو دلف نقل كرده عرب آثار بسیاری از ری خراب كرد ولی به گورستانها كاری نداشت .در ضمن علاوه بر گورهای باستانی گورهایی از عهد دیلمیان ،آل بویه ،سلجوقیان و غیره دیده میشود ،مانند منطقه ای به نام تپه گبری قبرستان پیش از اسلام بوده است و این تپه هم اكنون همچون قلعه ای دیده میشود ،البته اكنون به دلیل كمبود زمین در اطراف ری نزدیكی به حرم عبدالعظیم مورد استفاده انبار آستان قدس رضوی قرار گرفته است!!! در این منطقه در حفاریهای سال1300 پارچه های ابریشمی از عهد دیلمیان از دل خاك بیرون آورده شد.


قلعه گبری
 

هرمز پسر یزدگرد دوم و سه تن از خاندان او توسط فیروز در ری به قتل رسیدند.این احتمال میرود كه در بی بی شهربانو مقبره دختریزدگرد سوم نیز قرار داشته باشد. در شمال چشمه علی آثاری از باروی ری دیده میشود كه متعلق به عهداشكانیان است. ظاهرا خانه حسن صباح نیز در محله قدیمی روده در كوچه صوفی قرار داشته كه اكنون تخریب شده است. در كنار بقعه بی بی شهربانو دخمه بزرگی قرار دارد كه بی شباهت به معابد میترایی نیست


یادگار فتحعلی شاه بر روی نگاره ساسانی

حرم شاه عبدالعظیم

حرم عبدالعظیم یا روضه الشجره در ری قرار دارد. در روضه الشهدا ذكر شده است كه او را در این محل پای درخت سیبی دفن كرده اند. بقعه در اعصار مختلف مورد مرمت قرار گرفته است. ابتدا در عهد سلجوقی مجد الملك محمد براوستانی از وزیران شیعی مذهب بارگاهی نیكو میسازد.شاه طهماسب نیز آنرا گسترده تر می كند.در سال 944 قمری نیز ایوان حرم ساخته میشود.ناصر الدین شاه ایوان را آینه كاری و گنبد را تذهیب می كند.ضریح نقره از فتحعلیشاه و آینه كاری ایوان جنوبی از اعتماد السلطنه است. قدیمترین اثر این بقعه صندوق عتیق آن است. در غرب حرم در مسجد هلاكو آرامگاه ناصر الدین شاه و در حرم مقبره رضا شاه قرار داشته است كه در اوایل انقلاب تخریب شده است
علامه مجلسی نوشته است كه حضرت عبدالعظیم به فرمان علی النقی در دوره خلافت المعنزالله از سامره از راه طبرستان! به ری آمد و در حدود سال 250 قمری چند سالی قبل از شهادت امام علی النقی فوت كرد و او را در زیر درخت سیبی دفن كردند


برج طغرل یكی از آثار معروف ری مربوط به دوره ایلخانی
تصاویر : حمید صدقی نژاد
 
اطلس تاریخ ایران
منبع :ری باستان دكتر كریمان