اشكانيان
 

پایان کار اشکانیان

در قرن دوم میلادی پیکارهای خانوادگی در میان اشکانیان شدت گرفت. در این میان که شاهان اشکانی به کشتار هم خونهای خود مشغول بودند، قبایل آلانی در حدود 136 میلادی به ارمنستان، آذربایجان و کاپادوکیه تاختند. بلاش که با بیست هزار پیاده نتوانسته بود آنها را شکست دهد آنها را با رشوه و پول به سرزمین اصلی خودشان بازگرداند.
 بلاش سوم در سال 162 ارمنستان را تسخیر کرد و در پاسخ، رومیان یکسال بعد به ارمنستان حمله کردند و آنجا را پس گرفتند. سپس به سمت بین النهرین حمله کردند و تیسفون را تصرف کردند. اما به سبب رواج طاعون در کل سرزمین اشکانیان، رومیان با تلفات زیاد از بیماری و بدون دریافت غنایم چشمگیر به مرزهای خود عقب نشینی کردند. از شیوع این طاعون در متون چینی نیز یاد شده است.
بلاش چهارم در 193 میلادی به سرزمینهای دست نشانده رومی حمله کرد و دو سال بعد مجبور شد آنها را به رومیان پس دهد. اما رومیان خیلی سریع به اروپا بازگشتند و بلاش دوباره به سرزمینهای گسترده تری از آنها حمله کرد. شورش مردم پارس و ماد باعث توقف حملات بلاش به بین النهرین و ارمنستان شد. در سال 198 میلادی رومیان به بین النهرین حمله کردند و بابل و سلوکیه را فتح کردند و تیسفون را دوباره غارت کردند. اما به سبب کمبود آذوقه عقب نشینی کردند. در حمله بعدی سپتیم سورهم رومی تدارک آذوقه و دستگاه دژ کوب دید اما سربازان الحضر تمام تدارکات او را نابود کردند. آنها دو موشک قوی به هوا فرستادند که حتی جان امپراتور را هم در خطر انداخت. شیوه فرماندهی امپراتور روم به نحوی بود که به سربازانش غنایم زیادی نمیرسید. این امر باعث نارضایتی آنها شد و نهایتا رومیها نتوانستند شهر را تسخیر کنند و شکست خورده بازگشتند، اما ضرر اشکانیان بیشتر بود. با آنکه زمینی را به رومیان نداده بودند اما آبادانی سرزمینهای غربی خود را از دست  دادند.
ضعف در حکومت مرکزی و دربار اشکانی، سه حمله بزرگ رومیان به غرب حکومت و شیوع طاعون عواملی بودند که اشکانیان را ضعیف کرده بود.
بلاش پنجم به شاهی رسید اما برادرش اردوان پنجم که پادشاه ماد بود دست به شورش زد و شوش را فتح کرد. رومیان با بهانه جوییهای مختلف سرانجام دلیلی برای حمله دوباره با سرزمین اشکانیان یافتند و کاراکالا توانست شهر آربل را فتح کند و گور شاهان اشکانی را گشود و استخوانهایشان را پراکنده کرد و فاتح ماد لقب گرفت. اردوان به آنها حمله کرد و امپراتور روم کشته شد و آنها مجبور شدند با پرداخت غرامت سنگین صلح را از اشکانیان بخرند.
در آن زمان ساسان هیربد معبد آناهیتای استخر بود. بابک پسر ساسان با دختر امیر آن حدود ازدواج کرد که این زناشویی مورد تایید اردوان نبود. بنا به روایت، در زمان مرگ بابک که همزمان با حمله کاراکالا بود، پسرانش اردشیر و شاپور بر سر جانشینی پدر جنگیدند و شاپور کشته شد. اردشیر در سال 220 میلادی آشکارا سرکشی کرد و با مادها، پادشاه کرکوک و فرمانروای آدیابن هم پیمان شد. اردوان پنجم به اردشیر حمله کرد و پس از سه نبرد پیاپی از او شکست خورد و کشته شد. اردشیر ساسانی سایر مدعیان حکومت اشکانی را از میان برداشت و به حیات اشکانیان خاتمه داد.