`اشكانيان
 

سکه های دوره اشکانی

سکه های اشکانی از جنس نقره(درهم) و برنز(کالکوی) بودند. روی سکه ها تصویر نیم رخ شاه دیده میشود که به سمت چپ نگاه میکند. البته دربرخی سکه های شاهان نخستین تصویر شاه به سمت راست است. به ندرت سکه هایی ضرب شده اند که تصویر شاه تمام رخ است.

در سکه فرهاد پنجم تصویر شاه بر روی سکه و ملکه موزا در پشت سکه قرار دارد. تاج شاهان مرصع و مجلل است و معمولا الهه پیروزی حلقه شهریاری را بر روی سر آنها نگه میدارد. روی سکه برخی شاهان، ماه و خورشید دیده میشود که می تواند نمادی از آناهیتا و مهر باشد. تصویر ارشک موسس سلسله اشکانی پشت برخی سکه ها دیده میشود. پشت چهار درهمی ها که در سلوکیه ضرب می شدند تصاویر الهه های یونای دیده میشود. پشت سکه های برنزی تصاویر گوناگونی از باورهای دوره اشکانی ضرب شده است. القاب شاهان نیز بر سکه ها دیده میشود که عبارتند از عادل، نیکوکار، دوستدار پدر، دستدار برادر، دوستدار یونان، خودمختار و غیره.

اغلب نوشته های سکه ها به خط یونانی است اما شاهان متاخر از خط پهلوی اشکانی استفاده کرده اند. پشت درهم ونن برخلاف سایر سکه ها تصویر الهه نیکه دیده میشود. از زمان مهرداد اول تاریخ بر روی سکه ها گنجانده شد که اغلب مطابق گاهشماری سلوکی است. وزن سکه ها در طول زمان کاهش یافته است مثلا چهاردرهمی های ابتدای دوره اشکانی 16.5 گرم بودند و در دهه های پایانی دوره اشکانی وزن آنها 13 گرم شده بود. همچنین عیار آنها نیز در طول سالها ضعیف تر شده است.

ضرابخانه های اشکانی بر اساس نوشته های پشت سکه ها عبارتند از هگمتانه، رگا(ری)، میتردات کرت(نیسا)، مارگیان(مرو)، تراگزیان، آریا(هرات)، آرته مینه، کنگوبار(کنگاور)، لائودیسا(نهاوند)، شوش و کاتازتاریتا( ضرابخانه سیار در زمان جنگ. هر یک از این شهرها دارای علامتی انحصاری بوده اند که بر سکه ها درج می شد.

در سال 1359 در ارمنستان مجموعه ای از سکه های طلا متعلق به ونن، ضرب شده در ری کشف شد که تنها سکه های طلایی اشکانی است. ونن که در روم پرورش یافته بود و به کمک آنها بر علیه اردوان قیام کرد باید حقوق سپاه یونانی را با سکه های طلا می داد. احتمالا او سکه های طلای رومی به اندازه کافی نداشت و مجبور شده به نام خود سکه طلا ضرب کند.

سكه های ارد اول فرهاد چهارم و ونن دوم تصاویر ماه و خورشید دارند كه شاید نمادی از آناهیتا یا مهر باشد.در پشت سكه ها تصویر اشك اول حك میشد و در پشت سكه های چهار درهمی تصویر اله های یونانی دیده میشود. این چهار درهمی ها در ضرابخانه های سلوكیه ضرب میشدند. القاب سكه ها به صورت عادل نیكوكار دوستدار پدر دوستدار برادر دوستدار یونان خودمختار و غیره است.نوشته سكه ها در ابتدا یونانی بود ولی بعدها پهلوی اشكانی شد. سكه های چهار درهمی دارای تاریخ ضرب هستند. تنها از ونن اول در ارمنستان سكه های طلایی كشف شده است. در تصاویر سكه ها علاوه بر تاج و گردنبند برخی شاهان خال نیز دارند مانند ارد یا فرهاد چهارم. اله های یونانی علامت ضرابخانه تاریخ ضرب سكه ماه و ستاره و مخفف نام شاهان نیز دیده میشود.

مبنای پول نقره درهم بود كه تقسیمات كوچك آن ابول و بزرگ آن چهار درهمی نامیده میشد .سكه های برنز را كالكوی میگفتند. تصویر شاه بر سكه به سمت چپ نمایش داده میشود ولی در شاهان اولیه مانند اشك اول و مهرداد اول و دوم تصویر آنها به سمت راست نیز نگاشته شده است . برخی نیز مینند مهرداد سوم و اردوان سوم و ونن دوم تصویر خود را از روبرو نگاشته اند. تاجهای اشكانی مرصع هستند و برخی مانند مهرداد دوم دارای دو تاج هستند.

تصویر ملکه موزا پشت سکه فرهاد پنجم – موزه ملک

سر ملکه موزا – شوش- موزه ملی ایران

 

نمادهایی كه بر پشت سكه های اشكانی درج شده است

نماد ضرابخانه مرو

نماد ضرابخانه آریا= هرات

نماد ضرابخانه هگمتانه

نماد ضرابخانه لایودیسا

نماد ضرابخانه شوش
نماد ضرابخانه سیار در حال جنگ

نماد ضرابخانه رگا

نماد ضرابخانه آرته میتا

نماد ضرابخانه كنگوبار

نماد ضرابخانه تراگزیان

نماد ضرابخانه نسا

نماد ضرابخانه میتردات كرت یا رژ نیسا