اشكانيان كه بودند ؟
معبد آناهيتاي كنگاور
قلعه ضحاك آذربايجان
كوه خواجه-اوشديم
معبد خورهه
معبد مهر مراغه
شهر اشكاني نسا
دستوا-شهر اشكاني
خارك-گور معبد
قبرستان چشمه سار
پرستشگاه خورشيد الحضر
دورا اورپوس
كاخ نيپور
كاخ سلوكيه
معبد الحضر - هترا
كاخ اشكاني آشور
معبد انتوم اوروك
پالمیرا
گرمي-منطقه باستاني اشكاني
اشكانيان بر آ مده از قومي سكايي به نام پرني بودند.پرني ها بنا بر گزارش استرابون يكي از قومهاي شرقي سكايي و يكي از قبيله هاي مهم اتحاديه داهه بودند كه در دشت ميان گرگان و كرانه هاي تجن جنوبي در پارت شمالي سكونت داشتند كه امروزه محل سكونت تركمنهاي آخال است.نخستين بار نام داهه را در سنگ نبشته خشيارشا در تخت جمشيد ميبينيم.آنها احتمالا در زمان خشيارشا به تابعيت ايران در آمدند. ودر سال 250 پ م با گزيدن ارشك به فرماندهي خود اعلام استقلال كردند و پايه گذار طولاني ترين دوره حكومت ايراني در ايران شدندو به فرمانروايي سلوكيان كه شديدا كمر به يوناني كردن ايران بسته بودند پايان دادند.پرني ها نيز مانند ديگر قومهاي سكايي مردمي چادر نشين ،سلحشور،تيرانداز وناآرام بودند كه مرگ طبيعي را براي خود شرم ميدانستند.به گزارش استرابون اين قوم در شمال شرقي ايران ميزيستندوهمواره مزاحم همسايگان خود هيركانيان و پارتها بودند.در سال 250پ م ناگهان به سرداري ارشك از سرزمين امروزي تركمنستان به جنوب سرازير شدند و به جلگه هاي حاصلخير اترك حمله كردند.اشك در شهر آساك در نزديكي قوچان به عنوان پادشاه برگزيده شد. جالب توجه اينكه اشك و تيرداد با 5تن از ياران خود هسته قيام را تشكيل ميدهند مانندداريوش هخامنشي كه با 6يار خود بر عليه گئومات شوريد.اشك باسلوكوس دوم مبارزه كرد و او را واردار كرد كه اشكانيان را به رسميت بشناسد. پس از اين اشكانيان بر سلوكيان غلبه كردند آنها را از تاريخ سياسي ايران حذف كردند
خاستگاه اشكانيان
سنت گزيدن نام اشك يكي از شاخصهاي شاهان اشكاني است كه همگي به آن ميباليدند. اشكهاي اشكاني پيش از اينكه به شاهي برسند توسط مجلس مهستان تاييد ميشدند.اين مجلس به گزارش تاسيتوس متشكل از 300 مرد برگزيده بود.شاهان اشكاني حاكم مطلق نبودند هر كدام از آنها كه به نظر مجلس مهستان داراي مشكلي بودند ،توسط همين مجلس عزل مي شدند. البته در همه دوره هاي سلطنت اين خاندان قدرت مهستان يكسان نبوده است. شايد به دليل ترس از مجلس مهستان است كه ميتوان گفت نقش ديكتاتوري در خاندان اشكاني در ميان همه خاندانهايي كه بر ايران فرمان رانده اند كمرنگتر است. سنت برادر كشي در ميان شاهان اشكاني رواج داشت.تنها فرهاد چهارم 39 نفر از برادران خود را كشت. شاهان اشكاني با اينكه سلوكيان را شكست دادند و ايران را به شيوه هاي ايراني اداره ميكردند گاهي خود را يونان دوست ميناميدند، از زبان يوناني استفاده ميكردند و گهگاه به خود القابي يوناني ميدادند.در شهرهاي اشكاني شوراي شهر وجود داشت.ناظر شاه، فرمانده سپاه ،خزانه دار از ديگر مسئولين شهرها بودند .شاه مستقيما آنها را انتخاب نمي كرد بلكه آنها را تاييد ميكرد
فرمانروايي دوره اشكاني
گچبري اشكاني از قلعه ضحاك
از خاندانهاي بزرگ اين دوره ميتوان به خاندان سورن در سيستان،خاندان كارن در نهاوند،خاندان مهران در ري،خاندان اسپهبد در هيركاني و خاندان زك در آتروپاتن اشاره كرد.طبقه وزوركان-بزرگان- مهمترين مقامهاي كشوري لشكري را در اختيار داشتند.اشكانيان در پارس و چند شاهك نشين ديگر هرگز نتوانستند جاي پاي محكمي داشته باشند.
خاندانهاي مهم اشكاني
تقسيم بندي جغرافيايي اشكانيان به رغم تكه تكه شدن برخي از ايالات در مجموع با تقسيم بندي كشوربه شش ايالت در زمان سلوكيان مطابقت مي كند. ظاهرا بخش علياي امپراتوري اشكاني، متصرفات نخستين پارت ها را شامل مي شود و بخش سفلا را در غرب ايران، متصرفات مهرداد . در طول 470 سال حكومت اشكانيان مرزهاي كشور تقريبا ثابت بوده است و اگر چند باري هم به تيسفون حمله شده است ديري نگذشته است كه مهاجمان عقب نشيني كرده اند.پليني در تاريخ طبيعي خود بخش سفلاي حكومت اشكاني را به 7 قسمت تقسيم كرده است: 1-بين النهرين و بابل 2-آپولونياتيس در سوريه 3-خالونيتيس كه احتمالا اربيل باشد و4-كارينا كه احتمالا كرند باشد 5-كامبادنه پيرامون كرمان 6-ماد عليا 7-ماد سفلا . او همچنين بخش علياي حكومت اشكاني را به يازده قسمت تقسيم كرده است كه شامل1-خورنه 2-قومس 3-گرگان 4-استان شامل شيروان،بجنوردوقوچان5-پارت كه با آن آشنا هستيم 6-اپارتيكنه پيرامون ابيورد 7-مرگيان يا مرو 8-اريا يا هرات 9-اناويا در جنوب هرات 10-سكستان و11-هندوستان سفيد يا رخج
اين جغرافي دان رومي از شاهك نشين هايي نام ميبرد كه تابع اشكانيان هستند مانند پارس، اليمايي،مسنه،هتره ،اوسروئنه، آديابنه ،آتروپاتن و هيركاني
در سنگ نبشته بزرگ شاپور دوم ساساني در كعبه زرتشت كه از استانهاي زمان اشكانيان ياد ميكند به نامهاي ديگري بر مي خوريم.سگان در كرانه درياي سياه،ويروزان در شرق سگان،آرمن يا ارمنستان، بلاسگان در غرب درياي خزر، گلان يا گيلان ،كرمان، مكران، تورگيستان ، هند، سكستان، مرو و خوارزم. اينها مراكزي هستند كه تحت فرمان اشكانيان بوده و در فهرست پليني قرار ندارند
تيسفون پايتخت زمستاني وهمدان پايتخت تابستاني اشكانيان بوده است.از جمله شهرهاي آن دوره ،ميتوان به شهرصد دروازه پيرامون دامغان و خبوشان پيرامون قوچان و نيز شهرهاي درگز و عشق آباد امروزي اشاره كرد
تقسيم بندي جغرافيايي
اشكانيان پس از سلوكيان بر سر كار آمدند . معماري اشكاني نخست برگرفته از اردوگاههاي اشكاني بود و بر گرد دايره اي ساختمانها را بنا مي كردند و در تزيينات از هنر يوناني استفاده ميكردند ولي در همان آغاز كار هنر سنتي ايراني را جايگزين هنر يوناني كردند. بناهايي با حياطهاي چهارگوش مركزي با ايوانهاي چهار سوي آن مشخصه معماري اشكاني شد.آنها به نماي ساختمان بسيار اهميت دادندو براي آن از تركيب نقاشي و گچكاري استفاده ميكردند.آنها از تاق گهواره اي ،قوس و رگچين با سنگ و قلوه،برجسته كاري تزييني و گاهي ستونهاي داخلي استفاده ميكردند
معماري