صفحه اصلی
 
مادها

تاریخچه ماد
مادها قومی ایرانی از تبار آریایی بودند كه قسمت اصلی سرزمین آنها شامل جنوب آذربایجان و قسمتهای دیگری در زاگرس وپایتخت آنها هگمتانه بود.اولین اطلاعات درباره آنها به سالنامه های آشوری شلمسر سوم در سال 836 پ م باز می گردد.آنها از سده هشتم پیش از میلاد تا ظهور سلسله هخامنشی بر فلات ایران و فراسوی آن حكومت كردند.سكاها به دست كیاكسار شكست خوردند. او با آشور به جنگ پرداخت و برای مقابله با آنان با بابل هم پیمان شد. پس از اینكه آنها آشور را شكست دادند بخت النصر حاكم بابلی كه با نواده كیاكسار عروسی كرده بود از ترس حملات مادها به سرزمینش در مرزهای شمالی سرزمین خود استحكامات نظامی فراوانی برپا كرد.نهایتا ماد توسط هخامنشیان از بین رفت

شش قوم تشكیل دهنده اتحاد ماد عبارتند از: بوسیان، ستروخاتیان، بودیان، آریزانتیان، مغها و پارتاكانیان.
قلمرو حکومت ماد شامل مناطق اصلی زیر بود:
آذربایجان، همدان، کردستان، فارس، خوزستان، ارمنستان که در اواخر قرن هفتم پیش از میلاد فتح شد، سرزمین دولت ایلام که بعد از فروپاشی دولت آشور میان ماد و بابل تقسیم شد،  خراسان، گرگان، سیستان، خوارزم، سغدیانا، سواحل دریای خزر، قفقاز، کرمان و بلوچستان.
البته بخش مرکزی حکومت آنها شمال غرب ایران کنونی بود و سرزمینهای دیگر به دلیل نداشتن حکومتی قدرتمند در آن زمان، ناچار به تبعیت از مادها بودند.
در سده های بعدی، منطقه آذربایجان در شمال غرب فلات ایران ماد کوچک  و مناطق کردستان، همدان، ری و شمال حوزه کویر مرکزی ایران ماد بزرگ نام گرفت.
این قوم در کوهها، مس، آهن، سرب، سیم و زر، سنگ مرمر و سنگهای گرانبها بدست آوردند و به کشاورزی بر دشتها و دامنه تپه‌های منزلگاه خود پرداختند.

از بعد سیاسی عمده ترین عامل پیدا یش اتحادیه ماد ، سپس دولت وبالاخره تشكیل پادشاهی آنها را می توان در تجاوزگریهای آشوریان به سرزمین آنها دانست. مادها برای احراز آزادی مبارزه را آغاز كردند و نه تنها خود را از زیر یوغ حملات آشور رهانیدند بلكه دولت آشور را نیز منقرض كردند
از نظر فرهنگی دوران مادی را میتوان حاصل تكامل فرهنگی دانست كه از هزاره سوم پیش از میلاد در جای جای فلات ایران رشد كرده بود و سرانجام به صورت پیام مشترك در آمد .خانواده مادی بر اساس پدر سالاری و چند همسری اداره میشد و آنها با طلا مفرغ و الكترون آشنا بودند. خانه های مردم به صورت یك طبقه با زوایای قایمه بود كه ایوانی در جلوی خانه ایجاد شده بود. تا زمانی كه ماد به آشور خراج میداد مهمترین خراجش شامل اسبهای نژاد نسا میشد.آنها به اسب اهمیت زیادی میدادند

 

:محوطه های مادی

شهر مادی اندركش

تپه زیویه

پاتپه

تپه هگمتانه

تپه نوشیجان

گودین تپه

تپه بابا جان

دخمه های هراز

بوینی یوغون

تپه سیلک

دخمه های سنگی ویند كلخوران

 

 

دین مادها

معماری مادها

هنر مادی

نبردهای ماد و آشور

شاهان ماد
دیاكو
دیاكو در سال 728 پ م به شاهی رسید و شهر هگمتانه را پایتخت خویش قرار داد او 53 سال پادشاهی كرد. از 708 پ م تا 655 پ م . نام شهر امدانه=همدان پیش از این در كتیبه های تیگلات پلسر اول آمده است. دیاكو این شهر را رونق بخشید. تنها خطری كه در این زمان دیاكو را تهدید میكرد حملات پراكنده آشوریها به اللیپی= كرمانشاه بود و بقیه نقاط مملكت او در آرامش بسر میبرد. او خراجش را به موقع میپرداخت و در گیری آشور و بابل و ایلام دیگر مجالی برای آشوریها برای حمله به ماد نوپا نمیگذاشت
فرورتیش
فرورتیش پسر دیاكو، در سال 675 پ م به سلطنت رسید. او قباییل زیادی را كه درحدود ری ، اصفهان ، آذربایجان كرمانشاه ، كردستان و همدان بودند، به اطاعت در آورد .پس از 22 سال سلطنت ، در جنگ با آشور كشته شد.درزمان پادشاهی او مادها بر سرزمین پارس مسلط شدند. دلیل شكست فرورتیش از آشوریها این بود كه سپاه ماد را روستاییان نا آزموده تشكیل میدادند ولی سپاهیان آشور در جنگ با بابلیها یه خوبی تجربه نظامی داشتند و از جنگ افزارهای بزرگ استفاده میكردند . فرورتیش از فتح موفق سرزمین پارس به نیروی نظامی خود مغرور شده بود و همین باعث حمله به آشور شد ولی آشوربانیپال با موفقیت جلوی هجوم آنان را گرفت
خشتر یته
خشتریته از سال 653 پ م رهبری ماد را در دست گرفت و با ماناییها و سكاها بر ضدآشوریها متحد شد. او در سال 625 پ م درگذشت
هووخشتره-كیاكسار
هوخشتره پسر خشتریته بود و در سال 625 پ م به حكومت رسید . او به ارتش ماد قدرت بخشید و با شاه بابل متحد شد.دخترش را به همسری پسر نبوپلسر پادشاه بابل در آورد.امتیس ،دختر هووخشتره كه از پای كوه الوند به جلگه های كم ارتفاع بین النهرین رفته بود ، دچار افسردگی شد.پادشاه بابل دستور ساخت باغهای معلق بابل را داد كه به صورت كوهی مصنوعی بود تا برای امتیس حكم كوهساران را داشته باشد.هووخشتره و نبوپلسر پس از دو سال جنگ در سال 612 پ م موفق به فتح شهرهای آشور و نینوا شدند ودولت آشور به نابودی كشیده شد.بر اساس لوحهای بازمانده از بنوپلسر حاكم بابل كل شهر نینوا با خاك یكسان شد و همه شهرهایی كه به آشوریها كمك كرده بودند نیز به این سرنوشت دچار شدند. ساراكس حاكم آشور خود و خانواده اش را در خرمنی از آتش سوزاند تا به دست دشمنان نیافتند. البته هوخشتره پیش از این به نینوا حمله كرده بود و شهر را محاصره كرده بود ولی چون سكاها به آذربایجان و كردستان حمله كرده بودند مجبور شده بود نینوا را ترك كند. او در شمال دریاچه ارومیه از سكاها شكست خورد و آنها 28 سال بر آذربایجان مسلط شدند تا آنكه هوخشتره به نیرنگی سران سكاها را در مهمانی در حالت مستی به قتل رساند و از شر آنها راحت شد. پس از آن مادها و بابلیها با كمك هم توانستند بر نینوا پیروز شوند. هوخشتره پس از فتح آشور به كشور گشایی ادامه داد تا به مرز لیدی رسید و متوقف شد. شش ماه دو دولت ماد و لیدی جنگیدند تا آنكه در سال 585 پ م كسوفی باعث وقفه در جنگ و سرانجام عقد قرارداد صلح شد. رود هالیس مرز دو كشور قرار داده شد .یك سال بعد شاه ماد درگذشت
ایشتوویگ - آستیاگ
ایشتوویگو در سال 585 پ م به پادشاهی رسید و در سال 550 پ م از كورش بزرگ شكست خورد و دولت ماد تبدیل به دولت هخامنشی شد. وی پسر هووخشتره بود. او با آرینیس خواهر قارون، شاه لیدیه ازدواج كرد . كورش هخامنشی دختر زاد
ایشتوویگو یعنی نوه او بود .ظاهرا شاه ماد میخواست از قدرت نا محدود اشراف بكاهد و این عمل او باعث شد تا گارپاگا فرمانده ارتشش مخفیانه با كورش دوم (همان كورش بزرگ هخامنشی) هم پیمان شود و در حمله پارسها به ماد سپاهیان ماد به سمت پارسها پیوستند و ایشتویگو شكست خورد و تسلیم كورش شد

:گوردخمه ها

گوردخمه فخریكا

گور دخمه فرهاد و شیرین دربند صحنه

گور دخمه داوود دختر

گور دخمه قیزقاپان

گور دخمه دیره

گور دخمه برناج

گور دخمه اسحاق وند

گور دخمه دكان داود

گور دخمه كورخ كیچ

گور دخمه روانسر

گور دخمه سان رستم

گوردخمه هدر سلماس

 

 

 

 

لطفا ما را حمایت کنید

 

 


نام برخی شهرهای مادی که از منابع آشوری استخراج شده اند

 

 
منبع : تاریخ ماد - تالیف ا.م.دیاكونوف و باستان شناسی و هنر دوره تاریخی اثر علی اكبر سرفراز و بهمن فیروزمندی
اطلس تاریخ ایران