اورارتو

آثار اورارتويي داخل ايران

منطقه آذربايجان ايران مملو ازآثار اورارتويي است. اين محل هميشه ساكنان بومي خود را داشته است و اورارتوييان در طول حيات خود مرتبا به اين محل حمله كرده اند. شمار زياد قلعه و تپه هاي باستاني كه در جدول زير مشاهده ميكنيد محلهايي هستند كه آثار اورارتويي از آنها كشف شده است و به اين معني نيست كه اورارتوييان آنها را احداث كرده اند. بلكه اغلب آنها محل زندگي ساكنان منطقه بوده كه رابطه نزديكي با اورارتوييان داشتند و همسايه غربي آنها بودند. اطلاعات در مورد ساكنان باستاني اين محل ناچيز است و آنها را با نام محلهايي كه سفال و معماري اورارتويي داشته اند ميشناسيم ولي از جريان داشتن زندگي ساكنان بومي نبايد غافل شويم.موطن اصلي اورارتوييان وپايتخت آنان در كنار درياچه وان در تركيه امروزي است و آنجا را به نام توپراك قلعه ميشناسيم. شاهانشاهي اورارتو از 860پ م تا 590 پ م دوام داشت و در اين مدت زماني توانسته بودند از شرق تا درياچه اروميه را فتح كنند. عمده اطلاعات جدول زير توسط آقاي ولفرام كلايس تهيه شده است

موقعيت

كاربري

نام بنا

شش كيلومتري زمينهاي جنوب سلاكه پايين در شمال ماكو

قلعه اورارتويي به شكل پناهگاه براي مواقع بحراني

قلعه سرنج

ساحل ايراني رود ارس نزديكي مرز نخجوان

قلعه و محوطه استقراري

قلعه وهرام

مسير جاده ماكو بازرگان

محوطه استقراري با سفال اورارتويي

كشمش تپه

ده كيلومتري شمال غرب ماكو

قلعه و محوطه استقراري با اتاقهاي صخره اي تدفين

سنگر

پنجاه و چهار كيلومتري جنوب اروميه

در كنار چشمه اي روي يك تاقچه سنگي كتيبه اي اورارتويي قراردارد واز منوا شاه اورارتو است

چشمه بولاغي

دوازده كيلومتري شمال شرق ماكو

قلعه اورارتويي

دانالو

نه كيلومتري شمال شرق ماكو

محوطه با آثار اورارتويي

قلعه رنت

پنجاه و سه كيلومتري شرق ماكو جنوب رود ارس

منطقه نظامي اورارتويي

قلعه سياه

چهل و هفت كيلومتري جنوب شرقي ماكو كنار روستاي صوفي

محوطه استقراري

دوچگاگي

حوزه شهرستان ماكو

محوطه استقراري

قيز چاخلو

محوطه استقراري با سفال متقدم و نزديك به اورارتو

غدير علي

چهل كيلومتري شمال خوي كنار روستاي بسطام

شهر اورارتويي كه توسط ولفرام كلايس كشف شده و بعد از قلعه وان و توپراك قلعه بزرگترين منطقه اورارتويي جهان است . اين محوطه يك دژ - شهر بوده است

بسطام

سر راه بسطام به وان

محل استقراري اورارتو

سونات

ده كيلومتري جنوب غربي بسطام

محل استقراري اورارتو

آشاغي قورول

شرق شهر قره ضيا الدين

محل استقراري اورارتو با سفال اورارتويي

تپه قره ضياالدين

پانزده كيلومتري شرق اشنويه

محوطه استقراري و قلعه بزرگ به همراه يك كتيبه از ايشپوايني و منوا

قلات گاه

سي كيلومتري شرق بسطام در مسير جاده مرند به رودخانه ارس

محل استقراري اورارتو

اوزوب تپه

كنار جاده ترانزيت تبريز بازرگان

قلعه اورارتويي كه مصالح آن در جاده سازي استفاده شده است و اكنون صفه و ديوار آن مانده است

قيز قلعه

غرب جاده مرند به جلفا

قلعه و پايگاه نظامي در كنار تپه باستاني

چراگاه امير

روستاي مالجين در جاده مرند به جلفا

ايستگاه و محوطه استقراري

قلعه گوهر

سي كيلومتري شمال شرق بسطام

قلعه كوچك

قلعه اوغلو

چهل و پنج كيلومتري شرق جلفا

قلعه بزرگ اورارتويي

قلعه گاوور

نوزده كيلومتري شمال غرب مرند

قلعه بزرگ با محوطه مسكوني

ليوار

بين مرند به قلعه ليوار

آثار سطحي اورارتويي

تپه پرپر

داخل شهر مرند

محل استقراري اورارتو با سفال اورارتويي

مرند تپه

زمينهاي چاي كندي در 77 كيلومتري شمال شرق تبريز

محل استقراري اورارتو

قلعه سنگر

زمينهاي چاي كندي در 77 كيلومتري شمال شرق تبريز

محل استقراري اورارتو

قلعه برجي

سي و پنج كيلومتري شمال غرب اهر

محوطه ماقبل اورارتويي آن ليبليوني نام داشته است و قلعه بزرگي بوده كه توسط ساردوي دوم در قرن هشتم پيش از ميلاد تسخير شده است. او كتيبه اي در اين محل نقر ميكند

سقندل

 

بيست كيلومتري شمال سلماس

قلعه اورارتويي با بقاياي استقرار قرون وسطايي

قلعه هدار

هشت كيلومتري جنوب سلماس

علاوه بر آثار دوران مفرغ و آهن آثار اورارتويي نيز در اين تپه كشف شده است. همچنين آثار تدفين شامل خاكستر مرده داخل خمره و اشياي تدفيني نيز يافت شده است

هفتوان تپه

چهارده كيلومتري جنوب شرق سلماس

قلعه كوچك اورارتويي

پير چاووش

پانزده كيلومتري جنوب شرق سلماس

محل استقراري اورارتو

قلعه وزيري

صخره هاي شمال غرب درياچه اروميه شانزده كيلومتري قوشچي

بقاياي ديوار و صخره تراش اورارتويي

كاظم باشي

پانزده كيلومتري جنوب غرب سلماس

قلعه كوچك ، اتاق صخره اي و صخره تراش

گارني ياروك

هفده كيلومتري جنوب شرق سلماس

بقاياي صخره تراش و اتاق صخره اي

زنجير قلعه

مسير جاده سلماس به سرو

بقاياي استقراري با سفال اورارتويي

برجليان

ساحل غربي درياچه اروميه

آثار تدفين كه حفاران غير مجاز بيرون آورده شده است

قوشچي

چهل و دو كيلومتري شمال شرق اروميه

قلعه نظامي كه سنگهاي آن براي جاده سازي استفاده شده و قلعه به كلي محو شده است

كوه زمبيل

سيزده كيلومتري شمال شرق اروميه

محل استقراري اورارتو

تپه سرنديل

درخان دره سي در سي و هفت كيلومتري جنوب اروميه

اتاق صخره اي تاقچه دار

فرهاد زاغه سي

سي و يك كيلومتري جنوب اروميه

قلعه كوچك اورارتويي

تپه لومباد

پنجاه و چهار كيلومتري جنوب اروميه

محل استقراري اورارتو

اژدها بو لا غي

هفت كيلومتري شمال شرق نقده

اين تپه تنها ربطي كه به اورارتو دارد اين است كه توسط اورارتوييان به غارت رفته است

تپه حسنلو

بيست و يك كيلومتري شمالغرب مياندو آب

در اين محل كتيبه اي اورارتويي قرار داشت كه متاسفانه توسط قاچاقچيان عتيقه توسط ديناميت منفجر شده است و تكه هاي آن در موزه لندن قرار دارد. از محل نصب كتيبه نيز اثري باقي نگذاشته اند

داش تپه

در سي و دو كيلومتري غرب مياندوآب

داراي آثاري از اواخر دوره مفرغ و اورارتو

ارسلان قلعه

ده كيلومتري مهاباد

محل استقراري اورارتو

شيطان آباد

بيست و پنج كيلومتري شرق سراب

كتيبه اي در مورد فتح قلعه و ساخت دوباره آن

نشتبان

پانزده كيلومتري شمال سراب

كتيبه اورارتويي

رازليق

ساحل شمالي درياچه اروميه

محل استقراري اورارتو با سفال اورارتويي

قره تپه

چهل و هشت كيلومتري شرق مراغه

صفه سازي و صخره تراش

گوجور قلعه

غرب اشنويه

گذرگاهي بين مرز آشور و اورارتو به همراه استل به جاي مانده به دو خط ميخي اورارتويي و آشوري

كليشين

روستاي صوفيان سر راه اشنويه به پيرانشهر

قلعه كوچك اورارتويي

گرده سوره

بيست و شش كيلومتري غرب اروميه

بزرگترين ساختار اورارتويي محوطه اروميه .شامل دو قلعه ،صخره تراش، منبع آب ، آثار تدفين ، اتاقهاي صخره اي و ساير تاسيسات

قلعه اسماعيل آقا

روستاي خزرلو درشش كيلومتري جنوب غرب چالدران

قلعه كوچك

قلعه حيدري

هشت كيلومتري جنوب چالدران

محل استقراري اورارتو به همراه قلعه كوچك

توركي تپه

جوار روستاي امام قلي كندي شرق چالدران

محل استقراري اورارتو

خراب آغل

گذرگاه سلماس به قوشچي

قلعه اورارتويي

تپه آهو دره

شمال غرب شهر اروميه

محل استقراري اورارتو

قهرمانلو

غرب مرند

محوطه اي با آثار اورارتويي

بورونه

سي كيلومتري جنوب اروميه

محوطه اي با آثار اورارتويي

قلعه زندان

چهار كيلومتري شمال شرق بسطام

استقرار دوره هاي مختلف از جمله اورارتو

تپه كسيان

شمال خوي

قلعه كوچك اورارتويي و آثار دوره هاي تاريخي ديگر

قيز قلعه

شرق بسطام

قلعه و ايستگاه تقسيم آب

الهوردي كند

جاده مهاباد به اروميه

قلعه كوچك اورارتويي

يد يار

بيست و پنج كيلومتري جنوب اروميه

تپه اي باستاني از جنس كنگلومرا به همراه يك كتيبه ميخي اورارتويي متعلق به روساي اول

محمود آباد

در دو كيلومتري جاده اشنويه به جلديان

محوطه اي با آثار اورارتويي

تپه كانيكي زر

پنجاه و سه كيلومتري جنوب شرق اروميه

قلعه كوچك اورارتويي به همراه آثار اشكاني و ساساني

قلات

بيست و هشت كيلومتري جنوب غرب اروميه

محوطه اي با آثار اورارتويي

بار اندوز

مسير جاده صوفيان به جلديان

محوطه اي با آثار اورارتويي

تپه بدر الدين

گردشگاه بند اروميه

بقاياي تاسيسات تقسيم آب اورارتويي

پالو

هفت كيلومتري شرق استل كلشين

محوطه اي با آثار اورارتويي

مرگه كاروان

دشت اشنويه

راهدار خانه اورارتويي بر جاده باستاني دشت اشنويه به معبد خداي خالدي در موساسير

قلات شب آقا

شش كيلومتري شمال غرب تپه محمود آباد

قلعه كوچك اورارتويي

سچان تپه

اراضي روستاي آق بولاغ مشرف به رود بار انداز

قلعه كوچك اورارتويي

ثلعه جوق

مراتع تابستاني روستاي حصار جنوب غرب محمود آباد

قلعه كوچك اورارتويي

تلي بولاغ

چهارده كيلومتري جنوب شرق محمود آباد در دهانه دره قاسملو

تدفين صخره اي - سد و كانالهاي هدايت آب و بقاياي ساختمان

سد اورارتويي خان درسي

چهل كيلومتري شمال شرق اهر

كتيبه صخره اي متعلق به آرگيشي دوم

كتيبه شيشه

روستاي سهند در دامنه كوه سهند

كتيبه متعلق به آرگيشي اول

كتيبه جوان قلعه

 

 

 

منبع: تمدن اورارتو - بوريس پيوتروفسكي

اطلس تاريخ ايران