نقوش برجسته ایلامی
ایلامیان
   
  نقوش برجسته كول فرح  

كول فرح نام تنگه ای در 7 كیلومتری شمال شرقی ایذه است كه 6 نقش برجسته ایلامی در آنجا حجاری شده است. همچنین آثاری مانند گورها، كانال آب و بقایای ساختمان و نقطه دیدبانی نیز در این محل کشف شده اند. از سنگ نوشته ها می توان فهمید كه این محل عبادتگاه نارسینا یكی از خدایان ایلامی بوده است.

 

نقش برجسته شماره یك

نخستین نقش برجسته مراسم قربانی را نشان می دهد و در ارتفاع 6 متری از دامنه كوه قرار دارد. در این سنگ نگاره، شاه هانی یكی از حاكمان مستقل آیاپیر كه همزمان با شوتروك ناهونته دوم پادشاه ایلام در سال 2700 پیش از میلاد میزیسته، در حال قربانی كردن نشان داده شده است. در این تصاویر شاه كلاه گردی بر سر دارد و دو نفر او را همراهی می كنند كه یكی از آنها شوترورو وزیر شاه است. او لباسی تا زانو و ترکشی بر پشت و کمانی در دست چپ دارد. جلوی شاه سه نوازنده با دو ساز چنگ و یك دف در حركت هستند. در زیر نوازندگان تصویر یك شكارچی و یك بز كوهی وجود دارد. در زیر شكارچی سه روحانی ایستاده اند و دو گاو نر و یك بز كوهی را هدایت می كنند. پیش از این سه قوچ قربانی شده اند كه سر آنها از بدن جدا شده است. سنگ نوشته 24 سطری این افراد را با خط ایلامی معرفی و مراسم را تشریح می کند. هانی از ایزدان تیروتیر، نپیر و شیموت یاری می خواهد.او نگاره خود را تحت حمایت ایزد نیرومند هومبان قرار داده است. ایزدان تیروتیر و نپیر اسباب برآمدن او را فراهم آورده اند و به او کمک کرده اند تا منطقه ای ثروتمند را مطیع خود کند.او به شاه شوتور-ناهونته وفادار است. او دو شورش را در شیلهیته و کنار رود پیرین (احتمالا کارون) در هم شکسته است. نوشته به این شکل پایان می یابد: "کسی که به نگاره من آسیب رساند، نام آنرا برای خود بگیرد، آنرا بشکند و غضب کند، حمیات ایزدبانو نیرسینه از او سلب شود و از رحمتش مرحوم شود، رانده شود و بگندد. از روی زمین گم شود و دیگر در زیر خورشید گام برندارد."




 

 

نقش برجسته شماره دو

دومین نقش برجسته بر روی تخته سنگی مثلثی قرار دارد و باز هم صحنه مراسم مذهبی قربانی كردن را نشان می دهد. فردی در میان صحنه وجود دارد كه دستان خود را به حالت نیایش جلوی صورت خود گرفته است. لباس او بر خلاف معمول ایلامیها که تا قوزک پا است، تا زانوی او است. در جلوی صورت این شخص صحنه قربانی كردن حجاری شده است. مردی گاو نری را از پشت بر زمین زده است و چند قربانی دیگر نیز روی زمین قرار دارند. در سمت چپ نیز چهار مرد، با احترام دنبال شخصیت وسط صحنه در حال حركت هستند .

 

نقش برجسته شماره سه

نقش برجسته دیگری بر روی یك سنگ چهار گوشه بزرگی حجاری شده است. بلندی سنگ دو متر و هشتاد سانت است و در چهار سمت آن تصاویری به چشم می خورد. موضوع این طرح حمل مجسمه یكی از خدایان ایلامی بر دوش چهار مرد است و شاه با عده زیادی از همراهان آنها را دنبال می كنند. مجسمه این خدا بر روی تختی به صورت ایستاده قرار دارد . او دستان خود را به كمر زده و لباسی بلند بر تن دارد. در پشت مجسمه 67 نفر در چهار صف قرار دارند. دو نفر اول در بالا كه از قد بلندتری برخور دارند افراد مهمتری هستند. در قسمت غربی سنگ چهار صف دیگر قرار دارد و 49 نفر دیگر دنباله روی صفهای جبهه جنوبی هستند. در جبهه شمالی 45 نفر دنباله روی شخصی هستند كه دست بر سینه ایستاده است. در قسمت شرقی هم صحنه قربانی دیده می شود و 36 غزال و سه گاو بزرگ به سمت راست در حركتند. 7 مرد كوچك دیگر نیز دیده می شوند و از آنجا كه لخت هستند احتمالا اسیران جنگی هستند. در گوشه شمالی 9 نفر دیگر به سوی شاه میروند. سنگ دیگری در شمال سنگ اصلی قرار دارد و احتمال می رود قربانگاه بوده باشد.

 
 

نقش برجسته شماره چهار

این نقش برجسته بسیار شبیه نقوش حجاری شده در تخت جمشید می باشد و چون از نظر زمانی بسیار قدیمی تر از نقوش تخت جمشید است، آنرا مادر نقوش زیبای درگاه های كاخ صد ستون و پلكان آپادانا میدانند. در بالای این نقش برجسته شاه با ردای بلند بر تخت نشسته است و جلوی او یك میز هدایا قرار دارد. پشت سر او نیز سه نفر ایستاده اند. دو میز دیگر نیز در جلوی شاه قرار دارد. پایین این تصویر درچهار ردیف افرادی دیده می شوند كه یك دست خود را به جلو دراز كرده اند و دست دیگر را در برابر صورت خود به عنوان احترام گرفته اند. در طرفین این نقش افرادی در حال اهدای هدایا هستند.

 

نقش برجسته شماره پنج

یك ایلامی در حال اجرای مراسم مذهبی است. این نقش از نظر طرز قرار گرفتن دستها و فاصله پاها همانند نقش شماره دو كول فرح است. جلوی فرد ایلامی یك آتشدان قرار دارد. در برابر این فرد حیوانات قربانی شده به صورت وارونه حجاری شده اند .در این تصاویر شخص كاهن دیده نمی شود، شاید در اثر زمان نقش او از بین رفته باشد.

 

نقش برجسته شماره شش

این نقش برجسته نیز به حمل مجسمه مربوط و همانند نقش شماره سه است . به این ترتیب كه چهار نفر مجسمه یكی از خدایان را بر دوش دارند . این چهار نفر كلاه بر سر دارند در حال بلند كردن مجسمه هستند .

تصاویر: حمید صدقی نژاد و رمضان محمدیان